فصلنامه علمی - پژوهشی زن در فرهنگ و هنر

فصلنامه علمی - پژوهشی زن در فرهنگ و هنر (174)

طبقه بندي هاي فرزند

شنبه, 19 تیر 1395 ساعت 04:30

معرفی فصلنامه علمی - پژوهشی زن در فرهنگ و هنر

نوشته شده توسط

فصلنامه زن در فرهنگ و هنر ( پژوهش زنان سابق) نشریه ای علمی - پژوهشی است وابسته به  مرکز مطالعات و تحقیقات زنان دانشگاه تهران می باشد که به صورت فصلنامه منتشر می شود.
این نشریه از سال 1388 شروع به کار نموده و  مقالات منتشر شده به طور کلی در موضوعات : ادبیات ایران باستان اسطوره، زبان عربی، زبان و ادبیات فارسی ، ارتباطات و باستان شناسی، جامعه شناسی،روانشناسی، فرهنگ و هنر می باشد و تاکنون 23 شماره از این مجله منتشر شده است.
مدیر مسئول : دکتر فهیمه فرهمند پور ،سردبیر :دکتر عزت ملا ابراهیمی، اعضای هیئت تحریریه: دکتر آذرتاش آذرنوش، دکتر صادق آئینه وند، دکتر منصوره اتحادیه، دکتر مارینا یوریونا سیداروا، دکتر حکیمه دبیران، دکتر فریده علوی، دکتر عالیه کرد زعفرانلو، دکتر محبوبه مباشری، دکتر آیت الله سید محمد موسوی بجنوردی، دکتر مرضیه یحیی پور
اهداف نشریه :
هدف از تأسیس این مجله با این عنوان پاسخ گویی به نیازهای روزافزون و به وجود آمدن ظرفیت هایی است که امروزه جهت نشر تولیدات علمی پیرامون موضوعات زنان به ویژه در حوزه فرهنگ و هنر احساس می شود. رویکرد تخصصی این مجله به حوزه ی فرهنگ و هنر که بنیادی ترین مسائل در حوزه زنان را دربر می گیرد.
آدرس وب سایت : https://jwica.ut.ac.ir/
تلفن: 66970597-021
آدرس: تهران، خیابان انقلاب ، خیابان شانزدهم آذر، پردیس مرکزی دانشگاه تهران.

چکیده
امروزه، مسائل و معضلات مربوط به زنان، به دلیل جایگاه ویژه و محوری ایشان در خانواده و پرورش نسل‌های آینده، به یکی از دغدغه‌های اصلی اندیشمندان و روشن‌فکران مبدل شده است. جلال آل احمد (1302ـ1348) و مصطفی لطفی منفلوطی (1876ـ1924)، دو تن از مصلحان اجتماعی و نویسندگان معاصر در عرصة ادبیات فارسی و عربی، نیز هریک به‌مثابة شرایط جامعة خویش و دیدگاه ویژه‌ای که به مسائل اجتماعی و فرهنگی داشته‌اند، به طرح مسئلة زنان پرداخته و ابعاد گوناگون آن را به نقد و نظر نشسته‌اند. نوشتار حاضر که با روش توصیفی‌ـ تحلیلی به مقایسة آثار این دو نویسنده پرداخته، حاکی از وجود مشابهت‌های بسیاری در نحوة نگرش ایشان به مسائل زنان است که در شش محور کلی غرب‌زدگی، آزادی، نابرابری‌های اجتماعی، حجاب، ازدواج و علم‌آموزی قابل بررسی بوده و در عین شباهت در مفاهیم، به فراخور شرایط، در سبک‌های نوشتاری تقریباً متمایزی ارائه شده است.
کلیدواژگان
ادبیات تطبیقی؛ جلال آل احمد؛ زن؛ مصطفی لطفی منفلوطی؛ نقد اجتماعی

نویسندگان:معصومه نعمتی قزوینی؛ نرگس انصاری

مقاله 8، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
شیوه ‏های‏ مختلف ازدواج و زناشویی در هریک از مناطق ایران متأثر از باورهای قومی و مذهبی شکل گرفته است. در شهرستان سرباز، چندزنی به‏‌منزلة سنتی فرهنگی در شرایطی ساختار غالب خانواده را تشکیل می‏دهد که نشانه‏ هایی از تجددگرایی نیز در این منطقه هم‌زمان در حال شکل‏ گیری است. با توجه به این ناسازگاری، در پژوهش حاضر به بررسی پیامدهای چندزنی در حوزة سلامت روانی 300 مرد تک‏ همسر و چندهمسر با استفاده از روش نمونه‏ گیری خوشه‏ ای و به‌کارگیری پرسش‌نامة GHQ، پرسش‌نامة کییز و مدل مک مستر پرداخته شده است. یافته‏ های حاصل از تحلیل واریانس یک‌طرفه نشان داد میانگین سلامت روانی (اضطراب، افسردگی و خشم) نزد مردان 3 یا 4 همسر به شکل معناداری بیشتر از مردان 2 همسر و تک‌همسر است. در‌خصوص میانگین میزان انسجام و شکوفایی نیز سلامت اجتماعی مردان 3 یا 4 همسر به ‏شکل معناداری پایین‏تر به دست آمد، اما در میانگین میزان پذیرش این گروه، در مقایسه با دیگر گروه ‏ها، تفاوت معناداری حاصل نشد. در‌مجموع، سلامت خانواده ‏های چندهمسر از حیث میانگین میزان مشارکت همدلانه و پیوند عاطفی به شکل معناداری پایین‏تر از خانوادة تک‏ همسر است. با توجه به نتایج به‏ دست‌آمده، پیشنهاد می‏شود، به منظور کاهش خسارات روانی و اجتماعی مردان چندهمسر در این منطقه، خدمات حرف ه‏ای خانواده‌درمانی طبق مدل مک مستر از سوی سازمان بهزیستی اجرا شود.
کلیدواژگان
چندزنی؛ خانواده؛ سلامت اجتماعی؛ سلامت خانواده؛ سلامت روانی

نویسنده:نعیما محمدی؛ خان‌محمد آسکانی

مقاله 7، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
اشتغال زنان یکی از حوزه‌های مهم مورد توجه در وضعیت اجتماعی آنان بوده است. اهتمام سطوح سیاست‌گذاری، اجرایی، قانون‌گذاری و نخبگانی به کم‌و‌کیف اشتغال زنان نشان‌دهندة این اهمیت است. در این مقاله، با فراتحلیل پژوهش‌های به‌عمل‌آمده شامل 8 پایان‌نامه، 87 کتاب، 132 مقالة علمی و پژوهشی و 13 گزارش پژوهشی از پایگاه‌های اطلاعاتی کتابخانة ملی، ایران‌داک و نورمگز با جست‌وجوی کلید‌واژة «زن و اشتغال»، در بازة زمانی 1357 تا 1393، به نمایان‌سازی زوایای پنهان و آشکار مسئلة اشتغال و سیر حرکتی جمهوری اسلامی ایران در بدنة علمی و دانشگاهی پرداختیم. غلبة رویکرد کمی در روش انجام پژوهش‌ها، توجه به نقش سطحی اشتغال زنان در توسعه، سطحی دیدن روند اشتغال، بی‌توجهی به کیفیت اشتغال، نگاه خرد در تبیین موانع اشتغال و... از اهم نتایج این پژوهش است. در‌حقیقت، سیر کلی پژوهش‌های صورت‌پذیرفته از یک نگاه ثابت و بدون تغییر در مسئلة اشتغال زنان متأثر بوده و تغییر محتوایی و ساختاری مهمی در این حوزه شکل نگرفته است.
کلیدواژگان
اشتغال؛ پژوهش؛ دهه‌های پس از انقلاب اسلامی؛ زنان؛ فراتحلیل

نویسنده:سهیلا صادقی فسایی؛ عاطفه خادمی

مقاله 6، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

شنبه, 19 تیر 1395 ساعت 04:30

چگونگی تأثیر جنسیت بر ادبیات

نوشته شده توسط

چکیده
بحث دربارة ادبیات زنانه و مردانه، مخالفان و موافقانی دارد. مخالفان به فراجنسیتی‌بودن ادبیات تأکید می‌کنند و نظریه‌پردازان فمنیست و موافقان با پژوهش از زاویه‌های مختلف به این نتیجه رسیده‌اند که ادبیات زنانه و مردانه تفاوت دارد. به منظور یافتن پاسخ این پرسش که آیا جنسیت بر ادبیات تأثیرگذار است، کوشش شد موضوع بحث‌شده با رویکردهای مختلف زیست‌شناختی، روان‌شناختی، جامعه‌شناختی، زبان‌شناختی و ادبیات بررسی و تحلیل شود تا تفاوت ادبیات زنانه و مردانه از جنبه‌های مختلف نشان داده شود. اثر ادبی محصول ذهنیت، زبان و جهان هنرمند است و تأثیر جنسیت بر آن نخست با دو عامل اصلی ارتباط دارد. از یک‌سو، تفاوت ذاتی بین زن و مرد در ایجاد تفاوت‌های ذهنی، رفتاری، اندیشگی و زبانی به‌منزلة ابتدایی‏ترین عامل تفاوت بر ادبیات تأثیرگذار است و از سوی دیگر، تفاوت جنسیتی، که بر‌ساختۀ جامعه و فرهنگ است، سبب تبعیض، نابرابری و تسلط مردان بر زنان شده است. مجموعه‌ای از این تفاوت‌ها به خلق دنیای ذهنی، جهان‌بینی، تجربه، تفکر، نگاه، زبان و نوشتار متفاوت زنان و مردان انجامیده و بازتاب تفاوت‌ها در آثار ادبی در سطح پاره‌ای از شکل‌های زبانی، سبک، مضمون، درون‌مایه و نوع بیانِ متفاوت خود را آشکار کرده است.
کلیدواژگان
ادبیات زنانه؛ ادبیات مردانه؛ جنسیت؛ نقد فمنیستی

نویسنده:روح انگیز کراچی

مقاله 5، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395

  

چکیده
در نظریه‏ های مربوط به اعمال قدرت، عده‏ای از اندیشمندان معتقدند قدرت عموماً از طریق مکانیسم‏ های «متنی» بر جامعه اعمال می‏شود. این پژوهش سعی در شناخت مکانیسم‏ های متنی اعمال قدرت جنسیتی دارد. پرسش پژوهش حاضر این است که سینما با چه مکانیسم‏ هایی در راستای انقیاد زنان حرکت می‏کند و به تحکیم گفتمان مردسالاری می‏پردازد؟ همچنین، در سینما چگونه گفتمان زنان به واسازی این الگوی اعمال قدرت می‏پردازد؟ برای پاسخ به پرسش‏ های پژوهش، با بهره‏ گیری از تحلیل انتقادی گفتمان و رویکرد ترکیبی پل‏گی و وداک و مفاهیمی همچون منازعۀ گفتمانی، سوژه‌سازی بر مبنای استیضاح، خلق فانتزی و آلوده‏ انگاری، چگونگیِ اعمال قدرت جنسیتی را در آثار تهمینه میلانی و رخشان بنی‌اعتماد تفسیر کردیم. یافته‌های پژوهش نشان می‏دهد آثار تهمینه میلانی متونی تک‌صدایند و اعمال قدرت و بهره ‏گیری از مکانیسم‏ های اعمال قدرت عمدتاً از جانب گفتمان مردسالاری برای اعمال سلطه استفاده شده است. آثار رخشان بنی‌اعتماد فرم دموکراتیکی دارد و امکان سخن‏گویی برای همۀ گفتمان‏ ها فراهم است. همچنین، قدرت در میان گفتمان‏های مختلف توزیع شده و همۀ گفتمان‏ ها از مکانیسم‏ های اعمال قدرت بهره می‏برند و زنان نیز با بهره‌گیری از آن‌ها از امکان‏ های مقاومت برخوردارند.
کلیدواژگان
آلوده‌انگاری؛ سینمای زنان؛ فانتزی؛ قدرت متنی؛ منازعة گفتمانی

نویسندگان:هادی خانیکی؛ مژگان فراهانی

مقاله 4، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
وجوهی از تاریخ همیشه از آن رو ناگفته باقی می‌مانند که در کنار بدیهیات واقع می‌شوند. در چنین موقعیت‌‌هایی، اذهان تنها متوجه آنچه آشکار است می‌شود و در‌نتیجه برخی حقایق نادیده گرفته خواهند شد. در بیشتر منابعی که به بررسی پیکرنگاری فتحعلی‌شاه پرداخته‌اند، میل شدید او به استفاده از جواهر یا توجه افراطی به ظاهرش را ناشی از سیاست‌های او در برابر بیگانگان دانسته‌اند. این مطلب چنان جای خود را در مطالعات هنر باز کرده که کمتر کسی میلی به واکاوی دوبارة آن از خود نشان می‌دهد. در این جهت، نویسنده به بررسی حرمسرا و زنان فتحعلی‌شاه پرداخته و با تکیه بر نقاشی‌های به‌جا‌مانده از زنان حرمسرا، به این پرسش پاسخ می‌دهد که چه ویژگی‌های مشترکی را بین این دسته از آثار و پیکرنگاری فتحعلی‌شاه می‌توان یافت؟ فرضیات پیشنهادی شامل گزینة جواهرات و آرایش است. در مقایسه‌ای تطبیقی که بین نقاشی‌های زنان و فتحعلی‌شاه انجام گرفت، شباهت‌هایی در آن‌ها دیده شد که تأثیر سلایق زنانه بر چنین رفتارهایی از فتحعلی‌شاه را نشان می‌دهد؛ موضوعی که تاکنون مورد توجه پژوهشگران تاریخ هنر قرار نگرفته و از این نظر بدیع است. مقالة حاضر با استفاده از روش توصیفی‌ـ تاریخی از این تأثیرات پرده برخواهد داشت.
کلیدواژگان
آرایش؛ جواهرآلات؛ حرمسرا؛ زن؛ فتحعلی‌شاه

نویسندگان:علیرضا طاهری؛ بتول معاذالهی

مقاله 3، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
عوامل مختلفی در دوران پهلوی بر حضور زنان تأثیرگذار بود. در ساختارهای جدید پس از مشروطه و همراه با مدرنیسم پهلوی، و نیز دیگر گفتمان‌ها، دربار به دولت و رجال به مردم تبدیل شدند. در این دوران، زنان در رویکرد جنسیتی از یک طبقة در خود به یک طبقة برای خود تبدیل شدند. پیامد زمینه‌های اجتماعی سبب شد تا در دوران پهلوی دوم شاهد حضور فعال‌تر زنان نسبت به گذشته در عرصة نقاشی باشیم؛ چنان‌که تاریخ نگارخانه‌های تهران از 1328 تا 1357 مؤید این امر است. مقالة حاضر به بررسی زمینه‌هایی می‌پردازد که این زنان را از حاشیه به متن کشاند و تلاشی است برای پاسخ به این پرسش که چه زمینه‌های اجتماعی جهت ارتقای حضور زنان نقاش دوران پهلوی مؤثر بوده است؟ در این پژوهش، گردآوری مطالب کتابخانه‌ای و میدانی است و به روش تطبیقی توصیفی‌ـ تحلیلی نگاشته شده و می‌توان دریافت که حضور مردان حمایت‌کننده در خانواده، آموزش، طبقة اجتماعی، زندگی شهری، عمومی‌سازی فرهنگ به لطف رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی، حضور حقیقی و حقوقی ملکه، حمایت‌های حاکمیت و سیاست‌های فرهنگی، جنبش‌های اجتماعی زنان و دگرگونی نقش زنان در قرن بیستم نقشی تعیین‌کننده در ارتقای جایگاه زنان نقاش این دوران داشته است.
کلیدواژگان
آموزش و طبقة اجتماعی؛ دوران پهلوی و سیاست‌های فرهنگی؛ زمینه‌های اجتماعی؛ زنان نقاش؛ نگارخانه‌ها

نویسندگان:آزاده علی پور هریس؛ ابوالقاسم دادور

مقاله 2، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
یکی از نمودهای هویت زنان در جامعه، هویت جنسی آنان است که همواره در مطالعات زنان بازنگری شده است. پژوهش حاضر در نظر دارد هویت زنانه را با رویکرد روانکاوی لاکان، در ویدئو‏آرت بررسی کند. ویدئو‏آرت رسانة هنری‏ای است که در کشاکش‏ نظریه‌های زیبایی‏ شناسان ه‏ای که پس از جنگ جهانی دوم آغاز شده بود، با ابداع دوربین ویدئویی قابل حمل در دهۀ شصت میلادی متولد شد. ویدئو در تقابل با زبان نحوی و شیوۀ بیانی متعارف سینما و تلویزیون بوده و ازاین‏رو، رویکرد مسلط بر این رسانه‏ ها را به چالش کشیده ‏است. با گسترش هنرهای اجرایی در دو دهة اخیر، در بسیاری از نمونه‏ های ویدئوآرت مسئلۀ هویت جنسی با نگاهی زن‏ محور مورد توجه قرار گرفته ‏است. در این پژوهش، آثار ویدئویی مرتبط با این موضوع بررسی شده و از میان هنرمندان فعالِ این عرصه، آثار پیپیلوتی ریست تحلیل شده ‏است. از خلال تحلیل و تفسیری که براساس نظریة لاکان انجام شد، این نتیجه به دست آمد که این هنرمند هنگام پرداختن به مسئلة هویت زنانه در جامعه با زبان زنانه سخن گفته و ساختارهای نمایش مسلط مردانه را فرو ریخته‏ است.
کلیدواژگان
پیپیلوتی ریست؛ روانکاوی؛ ژاک لاکان؛ ویدئو‏آرت؛ هویت زنانه

نوع:فروغ خبیری؛ علی شیخ مهدی

مقاله 1، دوره 7، شماره 2، تابستان 1395    

   

چکیده
هدف از این مطالعه تحلیل نتایج و یافته‌های پژوهش ‏های انجام‌شده در حوزة خانواده به منظور شناسایی ویژگی‏ها و عوامل استحکام ‏بخش خانوادۀ ایرانی است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از نظر روشمطالعه، اسنادی از نوع فراتحلیل است. بر این اساس، از میان پژوهش‌های انجام‌شده، با نمونه‌گیری هدفمند 51 اثر علمی که شناسایی عوامل اثرگذار بر استحکام خانواده را مورد توجه قرار داده بودند، از لحاظ روش‌شناختی مورد قبول و دارای ویژگی‏ها و اطلاعات لازم برای اجرای فراتحلیل مورد نظر بودند، در بازۀ زمانی سال‏ های 1374 تا 1389 انتخاب و بررسی شدند. ابزار پژوهش، چک‌لیست فراتحلیل بود. تکنیک‏ های استفاده‌شده در تجزیه و تحلیل داده‌ها شامل تکنیک‏های آمار توصیفی نظیر توزیع فراوانی و درصد بوده است. اطلاعات به‌دست‌آمده به وسیلۀ نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند. در بررسی یافته‌های پژوهش‏های مطالعه‌شده، الگویی از 9 عامل مؤثر بر نهاد خانواده به دست آمد که به ترتیب اهمیت بدین قرارند: ایمان، عقاید و ارزش‏های اخلاقی، تعاملات مثبت خانوادگی، سلامت جسمی و روحی، شیوۀ ادارۀ زندگی خانوادگی، رشد فردی، محیط فرهنگی اجتماعی و سیاسی جامعه، رفاه خانواده (تأمین نیازهای اساسی)، خدمات عمومی و ملاحظات بهداشتی جامعه.
کلیدواژگان
خانوادۀ ایرانی؛ عوامل استحکام‌بخش خانواده

نویسندگان:فاطمه حاجیان مقدم؛ غلامرضا غفاری؛ رضا صالحی امیری

مقاله 9، دوره 7، شماره 1، بهار 1394    

   

صفحه1 از13