فصلنامه علمی - پژوهشی زن در توسعه و سیاست

فصلنامه علمی - پژوهشی زن در توسعه و سیاست (384)

طبقه بندي هاي فرزند

چکیده
امروزه، ازدواج جوانان یکی از چالش‌های اصلی جامعة ایرانی به‌شمار می‌آید. جوانان به دلایل مختلفی از ازدواج دوری می‌کنند و پدیدة تأخیر در سن ازدواج نه به‌منزلة مسئله و مشکلی شخصی، بلکه به‌مثابة مسئله‌ای اجتماعی نمود پیدا کرده است.هدف پژوهش حاضر مقایسة اضطراب اجتماعی و سرمایة روان‌شناختی معلمان زن متأهل و مجرد شهرستان بوکان بود. پژوهش حاضر از نوع علی‌ـ مقایسه‌ای (پس‌رویدادی) است. جامعة آماری شامل دو گروه از معلمان زن مجرد و متأهل در محدودة سنی 25ـ45 و سال تحصیلی 1393ـ1394 بودند. از بین دو گروه از معلمان متأهل 80 نفر و مجرد 80 نفر و در مجموع 160 نفر به روش تصادفی ساده انتخاب شدند. برای جمع‌آوری اطلاعات از پرسش‌نامۀ سرمایة روان‌شناختی مک‏گی (2011) و سیاهۀ فوبیای اجتماعی کانور و همکاران (2000) استفاده شد. نتایج تحلیل واریانس چند‌متغیره بیانگر وجود تفاوت معنادار بین نمره‌های دو گروه از معلمان زن گروه سنی 25 تا 45 متأهل و مجرد در اضطراب اجتماعی و سرمایۀ روان‌شناختی بود. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که افراد متأهل نسبت به افراد مجرد سطح سرمایة روان‌شناختی بالاتر و اضطراب اجتماعی کمتری دارند.
کلیدواژگان
اضطراب اجتماعی؛ تجرد؛ سرمایة روان‌شناختی    
نویسنده:سید علی آزادمنش؛ چیمن مصطفی پور؛ لقمان احمدی پور

مقاله7 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
پرورش طیور محلی یکی از فعالیت‌هایی است که زنان در سطح روستاها در آن مشارکت دارند و عوامل متعددی بر سطح مشارکت آن‌ها تأثیر می‌گذارد. هدف این تحقیق توصیفی‌ـ همبستگی سنجش عوامل مرتبط با میزان مشارکت زنان روستایی در پرورش طیور محلی بود. جامعۀ آماری شامل 22 هزار و 564 خانوار روستایی در شهرستان مراغه بودند که با استفاده از فرمول کوکران 224 نفر از زنان روستایی پرورش‌دهندۀ طیور محلی از طریق نمونه‌گیری چندمرحله‌ای تصادفی انتخاب و مطالعه شدند. ابزار تحقیق پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته ‏ای بود که روایی آن از طریق متخصصان موضوعی تأیید شد و پایایی آن نیز با انجام مطالعۀ مقدماتی و محاسبۀ ضریب آلفای کرونباخ بزرگ‌تر از 7/0 برای شاخص‏ های ترکیبی به‌دست آمد. نتایج تحقیق نشان داد به غیر از زنان، سایر اعضای خانواده نیز در پرورش طیور مشارکت داشتند، ولی مشارکت زنان از بقیه بیشتر بود. زنان به‌طور متوسط حدود 5/77‌درصد در فعالیت‌های پرورش طیور مشارکت داشتند و بیشترین مشارکت آن‌ها در زمینۀ جوجه ‏کشی و کمترین آن در زمینۀ لانه‏ سازی بود. تحلیل همبستگی نشان داد که مشارکت زنان با متغیرهای سن، تحصیلات زنان، تحصیلات همسر، تعداد اعضای خانوار، تعداد کل طیور و دانش رابطۀ‏ منفی و معنا‏دار ولی با نگرش و سهم زنان از درآمد فروش طیور و محصولات رابطة مثبت و معنا‏داری داشت.
کلیدواژگان
‏زنان روستایی؛ شهرستان مراغه؛ طیور محلی؛ مشارکت    
نویسنده:علی شمس؛ حلیمه رزمی؛ محمدحسین شهیر

مقاله6، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
زنان محور خانواده محسوب می‌شوند. برای تبدیل‌کردن خانواده به کانونی برای رشد و تعالی افراد باید به زنان اهمیت بیشتری داد. از مسائل مهمی که در سلامتی زنان باید مد نظر قرار گیرد احساس تنهایی و علل و همبسته‌های آن است. حدود 413 نفر از زنان 19 تا 65 سال شهر شیراز به‌عنوان نمونه با استفاده از نمونه‌گیری طبقه‌ای و خوشه‌ای چند‌مرحله‌ای انتخاب شده‌اند. پرسش‌نامۀ دینداری گلاک و استاک، احساس تنهایی و سرمایۀ فرهنگی، اجتماعی از سوی پاسخ‌گویان تکمیل شد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که نمرة کل دینداری و ابعاد آن موجب کاهش احساس تنهایی عاطفی و سرمایه‌های فرهنگی اجتماعی موجب کاهش احساس تنهایی اجتماعی در زنان می‌شود. زنانی که دیندارترند از نظر عاطفی و روانی قوی‌ترند و زنانی که سرمایه‌های بیشتری در اختیار دارند از نظر اجتماعی فعال‌ترند و احساس تنهایی کمتری دارند. زنان شاغل تحصیلات و سرمایة بالاتری از زنان غیرشاغل دارند؛ بنابراین، احساس تنهایی اجتماعی بسیار کمتری دارند. احساس تنهایی عاطفی در زنان شاغل و غیرشاغل تفاوت معناداری نداشت؛ بنابراین می‌توان دید که اشتغال زنان برای آن‌ها بهروزی روانی و اجتماعی به همراه می‌آورد.
کلیدواژگان
احساس تنهایی؛ خانه‌دار؛ دینداری؛ زنان؛ سرمایة اجتماعی؛ سرمایة فرهنگی؛ شاغل    
نویسنده:مریم سروش؛ پگاه ادیبی پارسا

مقاله5 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
پژوهش حاضر به دنبال واکاوی ماهیت قدرت و تدوین چارچوبی نظری در میان مدیران زن مدارس بود. پارادایم معرفت‌شناسی انتقادی با رویکرد کیفی و راهبرد نظریة داده‌بنیاد مورد استفاده قرار گرفت. بر‌اساس نمونه‌گیری نظری و هدفمند، مصاحبة نیمه‌ساختارمند با مدیران زن، مدیران مرد و همچنین مردانی که همسر شاغل داشتند، انجام شد. پس از پیاده کردن و کدگذاری سه‌مرحله‌ای متن مصاحبه‌ها، تبعیض نهادی به‌منزلة هستة اصلی و مرکزی تحقیق شکل گرفت. زمینه‌ها و شرایط علی و مداخله‌گر عبارت بودند از: ساختارهای سیاسی‌ـ قانونی، فرهنگی و ذهنی. همچنین، مسئولیت‌های خانوادگی و اداری و بسترهای آموزشی و رسانه‌ای به‌منزلة عوامل واسطه‌ای در تقویت مردسالاری مورد نظر بودند. زنان برای مقابله با این وضعیت هژمونیک از یک طرف و توانمند‌سازی خود از طرف دیگر، نوعی امیدواری معرفتی را در فلسفة شخصی خود تقویت کرده بودند.
کلیدواژگان
توانمند‌سازی؛ روابط قدرت؛ مدیریت آموزشی؛ مطالعات زنان    
نویسنده:خلیل غلامی؛ ناصر شیربگی؛ دلسوز حسینی

مقاله4 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
زنان، به‌عنوان نیمی از جوامع انسانی، ظهور و بروز برجسته‌ای را در عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی عهده‌دارند و تحلیل و بررسی محتوایی رسانه‌ها در چگونگی بازنمایی زنان یک جامعه بی‌گمان ضروری به نظر می‌رسد. در این تحقیق، از دو روش تحلیل محتوا و نشانه‌شناسی استفاده شده است. در روش تحلیل محتوا، با انتخاب یک هفتة آماری، از شش ماهة اول سال 1393، اخبار و مطالب چاپ‌شده در سه روزنامة کیهان، ایران و شرق، تحلیل محتوا شد. سپس با روش نشانه‌شناسی تصاویرِ چاپ‌شده از زنان در روزنامه‌های مذکور تحلیل شد. نتایج بررسی نشان می‌دهد روزنامة ایران در تعداد مطالب بیش از دیگر روزنامه‌ها به موضوع زنان پرداخته است و سپس روزنامة شرق و کیهان قرار داشته‌اند. اختلاف تعداد مطالب روزنامة ایران حدود یک و نیم برابر روزنامة شرق و مطالب روزنامة شرق دو برابر روزنامة کیهان بوده است. روزنامة ایران در تیترهای صفحة اول و نیز تعداد عکس‌های چاپ‌شده از زنان جایگاه بهتری از دو روزنامه دیگر دارد. در بخش نشانه‌شناسی عکس‌های چاپ‌شده از زنان نیز مشخص شد که بازنمایی زنان ایرانی در مقایسه با زنان خارجی مطلوب نیست و در روزنامة ایران،به‌خصوص در صفحة اول، انعکاس زنان خارجی به لحاظ نشانه‌شناختی، بهتر از زنان ایرانی بوده است و حتی در تصاویر داخلی نیز نمونه‌ای برای این مدعا وجود دارد. البته رویکرد روزنامة شرق را می‌توان بینابینی دانست و با وجود انعکاس زنان خارجی به بهترین وجه، زنان ایرانی نیز فراموش نشده‌اند و نوع مواجهة روزنامة شرق در بخش تصاویر با زنان ایرانی بهتر از دو روزنامة دیگر بوده است. روزنامة کیهان نیز کمترین توجه را به تصاویر زنان، چه ایرانی و چه خارجی، در صفحة اول داشته است.
کلیدواژگان
ایران؛ بازنمایی؛ روزنامه؛ زنان؛ شرق؛ عکس؛ کیهان؛ نشانه‌شناسی    
نویسنده:احمد نادری؛ علی قشمی

مقاله3 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
هدف از پژوهش حاضر تحلیل محتوای برنامة درسی دورة ابتدایی بر مبنای مؤلفه ‏های جنسیتی است. روش پژوهش توصیفی از نوع تحلیل محتوا و جامعة آماری پژوهش، کتاب‌های درسی دورة ابتدایی است. نمونة آماری پژوهش به شیوة هدفمند از نوع موارد مطلوب و شامل محتوای کتاب‌های هدیه ‏های آسمانی، مطالعات اجتماعی و فارسی است. مؤلفه‏ های پژوهش شامل ویژگی‏ های شخصیتی، الگوهای اجتماعی و‏ سیاسی و نقش‌های حرف ه‏ای مربوط به جنسیت و نیز واحد تحلیل مضامین است. نتایج تحقیق نشان داد که زنان معمولاً در نقش افرادی احساسی و زیر‏دست و مردان با ویژگی‏ های شخصیتی خردمحور و دستوردهنده ظاهر شده ‏اند. در رابطه با نقش‌های شغلی، مردان در مشاغل بیرون از خانه و زنان در قالب مشاغل مربوط به خانه‏ داری یا حداکثر در مشاغل آموزگاری و پرستاری ایفای نقش کرده‏اند. راجع به الگوهای اجتماعی و سیاسی نیز مردان در قالب الگوهای رهبری سیاسی، مصلحان اجتماعی و صاحبان خرد ظاهر شده‌اند و در مقابل، الگوی ارائه‌شده برای زنان در قالب مادری و همسری مجسم شده است.
کلیدواژگان
الگوهای اجتماعی‌ـ سیاسی شخصیتی؛ دورة ابتدایی؛ کتاب‌های درسی؛ جنسیت؛ نقش‌های حرفه‏ای    
نویسنده:رحمت اله مرزوقی؛ سیروس منصوری

مقاله2 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
بررسی‏ ها و تحقیقات در دهه ‏های 1960 و 1970 نشان می ‏دهند که زنان در برخی از مسائل سیاسی، فرهنگی و اقتصادی و همچنین هویت حزبی متفاوت‏تر از مردان عمل می‏کنند؛ به‌طوری‌که زنان گرایش‏ های محافظه‏ کارانة نسبتاً قوی‏‏تری دارند، اما یافته‏ های جدید از دهة 1980 به این‌سو حاکی از آن است که از شدت محافظه‏ کاری زنان کاسته شده است. حال هدف این پژوهش بررسی چنین تفاوت‏ هایی در گروه‏ های زنان و مردان در جامعة آماری مورد پژوهش است. در این زمینه، جامعة آماری پژوهش شامل کلیة دانشجویان دانشگاه‏ های شهر اصفهان است که با شیوة نمونه‏ گیری خوشه‏ای 914 نفر از آنان بررسی شدند. نتایج این پژوهش نشان می‏دهد که زنان در حوزه‏ های فرهنگی و سیاسی بیش از مردان گرایش ‏های محافظه ‏کارانه دارند. اما، برعکس، در مسائل اقتصادی این مردان بودند که از بازارهای آزاد و خصوصی‏ سازی اقتصادی بیشتر حمایت می‏کردند و این امر نشان ‏دهندة آن است که زنان در مقایسه با مردان گرایش‏ های محافظه‏ کارانة اقتصادیِ کمتری دارند. از سوی دیگر، بررسی جزئی‏تر یافته‏ ها حاکی از آن است که اندازة اثر میان متغیر جنسیت و مؤلفه‏ های محافظه‏ کاری فقط در زمینة محافظه‏ کاری فرهنگی متوسط است و در بقیة فرضیه‌ها اندازة اثر کوچکی مشاهده شد. بنابراین، می‏توان به این نتیجه دست یافت که به‌استثنای حوزه‏ های فرهنگی که هنوز شکاف‏ های نسبتاً عمیقی میان زنان و مردان وجود دارد، در عرصه‏ های دیگر جامعه، یعنی حوزه ‏های سیاسی و اقتصادی، این شکاف‏ های جنسیتی نسبتاً ضعیف و در حال رنگ‌باختن‌ اند.
کلیدواژگان
زنان؛ شکاف ‏های جنسیتی؛ نگرش اقتصادی؛ نگرش سیاسی؛ نگرش فرهنگی    
نویسنده:محمودرضا رهبرقاضی؛ حسین مسعودنیا؛ زهرا صادقی نقدعلی

مقاله1 ، سال 1394 ، شماره 51

چکیده
هرگونه برنامه‏ ریزی با هدف توسعة اقتصادی جوامع روستایی نیازمند شناخت اولیة جایگاه و نقش زنان روستایی در نظام بهره برداری روستایی است. از‌این‌رو،این تحقیق توصیفی‌ـ پیمایشی با هدف بررسی نقش زنان روستایی در نظام دامپروری روستایی انجام گرفت. جامعة آماری شامل ۶ هزار ۵۷۱ نفر خانوار روستایی شهرستان چاروایماق بود که با استفاده از فرمول کوکران ۱۳۵ نفر از زنان روستایی از طریق نمونه ‏گیری چند‌مرحله‌ای تصادفی انتخاب و مطالعه شدند. ابزار تحقیق پرسش‌نامة محقق‌ساخته ‏ای بود که روایی آن از طریق متخصصان موضوعی تأیید و از طریق پیش‌آزمون و محاسبة ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از 7/0 برای شاخص ‏های ترکیبی مناسب تشخیص داده شد. نتایج تحقیق نشان داد که ۷/۶۰ درصد زنان روستایی نگرشی خنثی (میانه) در‌خصوص مشارکت در فعالیت‌های دامپروری داشتند. سنگین و سخت بودن کارهای دامپروری مهم‌ترین مانع مشارکت از دید زنان بود. تأمین مواد غذایی مورد نیاز مهم‏ترین انگیزة بیرونی و احساس مسئولیت در قبال خانواده مهم‏ترین انگیزة درونی زنان برای مشارکت در فعالیت‌های دامپروری محسوب می‏شد. بیشتر زنان به میزان کمی از رسانه ‏های جمعی اطلاعات دریافت می‏کردند و مهم‌ترین منبع اطلاعاتی آن‌ها تلویزیون بود. زنان بیشترین مشارکت را در فعالیت‌های شیردوشی و فرآوری و کمترین مشارکت را در فعالیت‌های مربوط به چرا داشتند.
کلیدواژگان
انگیزه و نگرش؛ دامپروری؛ زنان روستایی؛ شهرستان چاراویماق؛ نقش    
نویسنده:علی شمس؛ نازیلا نبی زاده؛ حسین شعبانعلی فمی

مقاله7، سال 1394، شماره 50

چکیده
بشر، از اوان پیدایش تا کنون، نظام های سیاسی مختلفی را تجربه کرده است. اما در این میان هیچ نظامی تاکنون به اندازة نظام‏ های دموکراتیک جایگاه ویژه‌ای نداشته است. از سوی دیگر، به نظر می‏رسد پیشرفت و توسعة عمیق سیاسی در جوامع در جهت رسیدن به اهداف تعیین‌شده، که از هر‌گونه افراط و تفریط به دور باشد، خصوصا در عرصة اجتماع و سیاست، بدون توجه به ساختار خانواده و روش‌های تربیتی حاکم در آن‌ها میسر نخواهد بود. حال، هدف این پژوهش بررسی تأثیر روش‏ های تربیتی مختلف در درون خانواده‏ ها بر روی ایستارهای دموکراتیک در بین شهروندان مرد و زن شهر اصفهان در سال 1394 است. با تقسیم روش‏ های تربیتی به سه نوع شیوه‏ های مقتدرانه، مستبدانه و سهل‏ گیرانه، نتایج نشان می‏ دهد که روش‏ های مقتدرانه با ضریب 49/0 باعث افزایش ایستارهای دموکراتیک می‏شود، اما روش ‏های مستبدانه با ضریب 18/0- باعث کاهش ایستارهای دموکراتیک در بین شهروندان می‏شود. از سوی دیگر، یافته‏ ها نشان می‏دهد که هر‌چند بین مردان هر دو شیوة تربیتی مستبدانه و مقتدرانه با ایستارهای دموکراتیک آن‌ها ارتباط داشتند، بین زنان، فقط روش تربیتی مقتدرانه بر روی ایستارهای دموکراسی‏ خواهی آنان تأثیر می‏گذاشت و باعث افزایش این نوع ایستارها در بین آنان می‏شد. سرانجام، نتایج نشان می‏دهد که روش سهل‏ انگارانه تأثیری در افزایش یا کاهش ایستارهای دموکراتیک ندارد.
کلیدواژگان
ایستارهای دموکراتیک؛ تربیت سهل‌انگارانه؛ تربیت مستبدانه؛ تربیت مقتدرانه    
نویسنده:محمودرضا رهبرقاضی؛ سیدجواد امام جمعه زاده؛ علی عارفیان جزی

مقاله6 ، سال 1394 ، شماره50

چکیده
جنسیت، به‌منزلة یکی از عناصر تعیین‌کنندة فرهنگی و اجتماعی، بسیاری از ابعاد حیات جمعی زنان همچون اشتغال آنان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند بر نوع مشاغل زنان و مردان در جامعه تأثیر‌گذار باشد. امروزه، جداسازی جنسیتی مشاغل در ایران به‌تدریج در حال برداشته شدن است، اما سیاست‌گذاری اجتماعی در مورد این موضوع نیازمند مطالعات علمی است. از‌این‌رو، در این مطالعه با استفاده از روش کیفی و بحث گروهی متمرکز، دیدگاه‌های 19 نفر از کارشناسان مسائل زنان و خانواده دربارة پدیدة «ورود زنان به مشاغل مردانه» و دلایل آن، مورد پرسش و بحث قرار گرفته است. یافته‌های حاصل از تجزیه و تحلیل داده‌ها به روش تحلیل تماتیک نشان داد مشارکت‌کنندگان در مورد این پدیده دیدگاه‌های پیامدگرای مثبت‌گرا، پیامدگرای منفی‌گرا و تلفیقی داشتند. تعالی توانایی‌های فردی و ارتباطی زنان و تحقق عدالت اقتصادی و اجتماعی از دلالت‌های مثبت ورود زنان به مشاغل مردانه ذکر شده‌اند. همچنین، جداسازی مشاغل زنان مانع پرورش استعدادهای آن‌ها، تقویت باورهای جنسیتی در جامعه و عدم تعادل اقتصادی‌ـ جنسیتی قلمداد شده است. اما پیامدگرایان منفی‌گرا ورود زنان به مشاغل مردانه را مترادف فاصله‌گیری زنان از دنیای زنانه، عدم تعادل هویتی و شخصیتی، فرسودگی جسمی و روانی، کاهش فرصت ازدواج، ناامنی اخلاقی و جنسی برای زنان درگیر در این مشاغل و بازخوردهای اجتماعی مردانه دانسته‌اند.
کلیدواژگان
اشتغال زنان؛ جداسازی جنسیتی مشاغل؛ مشاغل زنانه؛ مشاغل مردانه؛ مطالعة کیفی    
نویسنده:اسماعیل بلالی؛ مونس سیاح؛ سیده فاطمه محبی

مقاله5 ، سال 1394 ، شماره 50

صفحه1 از28