چکیده
جریان فکری موسوم به «فمینیسم اسلامی» که در میان علاقه‌مندان به مسائل زنان، یک جایگزین معرفتی برای بازاندیشی مسائل زنان در اسلام و جوامع اسلامی شناخته شده، در سه ـ چهار دهة اخیر کوشیده بر اساس روش‌شناسی تفسیری (به طور ویژه هرمنوتیک)، نقد تاریخی، چشم‌انداز زنانه در رویارویی با مسائل زنان در متون دینی و ... خوانشی جایگزین اسلام در مسائل زنان ارائه دهد. پژوهشگران اصلی این جریان که البته زمینه‌های پژوهشی، دیدگاه‌ها و وابستگی‌های فرهنگی گوناگونی دارند و به لحاظ تمرکز موضوعی نیز آثار متنوعی را در زمینة مسائل زنان در اسلام و جوامع اسلامی تولید کرده‌اند ـ ازآنجاکه می‌خواهند خوانش متفاوتی از رویارویی اسلام با مسائل زنان ارائه دهند ـ همه تحت عنوان «فمینیسم اسلامی» بازشناسی می‌شوند؛ هرچند همه با این نحوه از هویت‌بخشی هم‌داستان نیستند. کاوش مؤلفه‌های روش‌شناختی ادبیات پژوهشی این نویسندگان از رهگذر خوانش تحلیلی ـ تطبیقی آثارشان، ما را از سویی به تطورات صورت‌گرفته در رهیافت‌های روش‌شناسی این گروه و از سوی دیگر به ریشه‌ها و آبشخورهای معرفتی ـ فلسفی آنان (فرانظریة فمینیستی، خاورشناسی، پست‌مدرنیسم و پساساختارگرایی، اعتزال نو و تجددتطلبی یا همان فلسفة پیشروها) رهنمون می‌شود.
کلیدواژه ها
فمینیسم؛ فمینیسم اسلامی؛ هویت فمینیسم اسلامی؛ روش‌شناسی؛ روش‌شناسی فمینیسم اسلامی؛ اسلام و حقوق زنان

نویسنده:عزت‌السادات میرخانی؛ طوبی شاکری گلپایگانی؛ محسن بدره

مقاله 6 ، سال 2 ، شماره 3

چکیده
ازدواج و تشکیل خانواده برای هر فرد، آثار و پیامدهایی به همراه دارد و موجبات هویت‌بخشی و ثبات زندگی را فراهم می‌کند؛ اما جدایی زن و شوهر موجب بروز مشکلات گوناگونی می‌شود. این امر دربارة زنان با پیچیدگی و مسائل بیشتری همراه است. هدف این مطالعه، فهم تجربه‌های مادرانة زنان مطلقه پس از حضانت فرزندان خود است. پژوهش حاضر از نوع کیفی و به روش پدیدارشناسی انجام شده است. شیوة گردآوری داده‌ها، مصاحبة نیمه‌ساخت‌یافته بوده و در پایان با بیست تن از زنان به شیوة نمونه‌گیری هدفمند گفتگو شده است. برای تحلیل اطلاعات نیز روش کولایزی و موستاکاس به کار رفته است. درمجموع از میان زنانی که در این پژوهش با آنان مصاحبه شد، چهار نوع تجربه با مضمون‌های «تعلیق هویت جنسی زنانه»، «ناکامی در هویت‌یابی جنسیتی مادرانه»، «احساس درماندگی» و «احساس حسرت و تنهایی» به دست آمد. سپس این تجربه‌ها در سه بستر و شرایط اجتماعی و اقتصادی تحت عنوان مادری خودمحور، تقدیرمحور و فرزندمحور، جداگانه و به لحاظ ساختاری توصیف شد. البته چنانچه مضمون‌های چهارگانة تجربه‌های مادرانه و بسترهای سه‌گانة مادری زنان مطلقة شهر تهران را بر روی یک طیف در نظر بگیریم، ویژگی آشکار تجربة مادری زنان مطلقة شهر تهران، غلبة هویت جنسی زنانگی برای دوری از تنهایی و واگذاری وظایف مادری است. در نقطة مقابل طیف، زنانی قرار دارند که با وجود تلاش مادرانه و برعهده‌گرفتن وظایف و نقش‌های مادری، احساس ناخوشایندتری از هویت‌یابی جنسیتی خود دارند. درواقع گذشت زمان، میان‌سالی، حمایت نشدن از سوی خانواده یا پدر فرزندان، تلاش‌های آنان را به شکست در تجربة مادری کشانده است. در میانة طیف، تجربه‌های مادری فاتالیستی هستند که به نوبة خود، گونه‌ای درماندگی و استیصال را تجربه می‌کنند. اتفاقاً این نوع تجربة مادری، از آنان زنانی آسیب‌پذیر ساخته؛ چراکه در گونه‌ای تعارض هویتی قرار دارند.
کلیدواژه ها
تجربة مادرانه؛ زنان مطلقه؛ حضانت؛ خانواده؛ پدیدارشناسی؛ شهر تهران

نویسنده:احمد غیاثوند؛ سمیه عرب خراسانی

مقاله 5 ، سال 2 ، شماره 3

چهارشنبه, 17 شهریور 1395 ساعت 23:58

سبک زندگی دختران مجرد مستقل

نوشته شده توسط

چکیده
هدف این مقاله، بررسی سبک زندگی دختران مجرد مستقل است. در این پژوهش، ابتدا سبک زندگی دختران مجرد با بهره‌گیری از آرای نظریه‌پردازانی چون تورشتاین وبلن، جورج زیمل، ماکس وبر، آدلر و پیر بوردیو‌ بررسی و سپس مطالعة تجربی با رویکرد تلفیقی انجام شده است.
این پژوهش به دو روش کمی‌‌ و کیفی صورت گرفته جامعة آماری آن، دختران 19ـ45سالة ساکن تهران هستند. دختران ساکن در پانسیون‌های خصوصی ـ به علت یکسانی شرایط محل زندگی ـ با پرسش‌نامه و دخترانی که در آپارتمان و منازل شخصی زندگی می‌کردند؛ با بهره‌گیری از نتایج مصاحبة حضوری، مطالعه و بررسی شده‌اند.
دلایل و زمینه‌های زندگی مستقل از خانواده دختران مجرد به چهار دسته‌ تقسیم شده‌اند. دستة نخست دخترانی‌اند که به خواست و میل شخص خود ـ بدون هیچ اجبار خاصی ـ به زندگی مستقل روی آورده‌اند. دسته دوم، دخترانی هستند که اوضاع نامناسب محیط خانوادگی و اجتماعی مانند اختلافات خانوادگی یا مخالفت خانواده و اجتماع اطراف با برخی خواسته‌هایشان، آنان را به زندگی مستقل علاقه‌مند کرده است. دستة سوم، دخترانی را در بر می‌گیرد که به سبب کمبود امکان اشتغال در شهر محل زندگی خود، مهاجرت کرده و به زندگی مستقل روی آورده‌اند. چهارمین دسته، از آن دخترانی است که اجبار اشتغال و خدمت در شهر دیگر از سوی سازمان دولتی، آنان را به این نوع زندگی وادار کرده است. در این مقاله، چند و چون سبک زندگی این دختران بررسی شده است.
کلیدواژه ها
سبک زندگی؛ زندگی مستقل؛ پانسیون؛ خانة مجردی؛ دختر مستقل؛ هنجار جنسی

نویسنده:ابوتراب طالبی؛ اکرم فتوت

مقاله 4 ، سال 2 ، شماره 3

چهارشنبه, 17 شهریور 1395 ساعت 23:54

حکم فقهی پوشش زنان بر اساس آیة 59 سورة احزاب

نوشته شده توسط

چکیده
موضوع پژوهش حاضر، بررسی ادلة قرآنی حجاب شرعی بانوان است. این پژوهش با هدف تعیین حکم فقهی پوشش بانوان و با نظر به کارکردهای گوناگون پوشش، نوع و محدودة پوشش بیان‌شده در آیة 59 سورة احزاب را روشن می‌کند. در این راستا، نخست با بررسی موارد کاربرد ترکیب «ادنی علی» و توجه به آرای واژه‌شناسان و مفسران، دلالت این ترکیب بر اصل پوشش اثبات می‌شود؛ سپس با انکار تبعیضیه بودن «من» در عبارت «یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ» و با درنگ در مناط مطرح در ذیل آیه، نتیجه گرفته می‌شود کارکرد پوشش بیان‌شده در آیة شریفه، نه برای پنهان کردن شیء پوشیده‌شده، بلکه به منظور تمایز شیء نشان‌دار از شیء بی‌نشان است. در پایان با انکار شأن نزول مشهور و مولوی دانستن دستور آیة شریفه، نتیجه گرفته می‌شود حکم شرعی بیان‌شده در آیة شریفه، حکمی الزامی و همیشگی است؛ بنابراین بر زنان لازم است در برابر مردان بیگانه ـ افزون بر پوشش کامل شرعی بدن ـ از پارچة بلندی همچون چادر یا دست‌کم از مانتویی بلند و گشاد استفاده کنند.
کلیدواژه ها
جلباب؛ پوشش وجه و کفّین؛ آیة 59 سورة احزاب

نویسنده:امیر مهاجر میلانی

مقاله 3، سال 2 ، شماره 3

چهارشنبه, 17 شهریور 1395 ساعت 23:52

معیارهای همسرگزینی و رضایت از زناشویی

نوشته شده توسط

چکیده
این مقاله حاصل مطالعه‌ای است با هدف بررسی رابطة معیارهای همسرگزینی، شامل عشق رمانتیک و همسان‌همسری با رضایت از زناشویی. در این مطالعه از نظریة زبان جهانی عشق هندریکس و نظریة مثلثی اشترنبرگ، نمونة ایده‌ئالی ناخودآگاه یونگ و همچنین از نظریة همسان‌همسری و مبادله بهره گرفته‌ایم. داده‌ها با روش پیمایش از میان زوجین شهر تهران گردآوری شده است. نتایج آزمون t مستقل نشان داد که میزان گرایش عشق رمانتیک در زوجین ناراضی از زندگی زناشویی بیش از زوجین رضایتمند از زندگی زناشویی و میزان گرایش به همسان‌همسری در زوجین رضایتمند از زندگی زناشویی بیش زوجین ناراضی است. ارزش‌های زناشویی در گروه راضی، بیش از گروه ناراضی مشاهده شد. همچنین بر اساس نتایج آزمون همبستگی پیرسون، وجود رابطه میان عشق رمانتیک و رضایت از زناشویی در افراد رضایتمند از زندگی زناشویی تأیید شد؛ درحالی‌که چنین رابطه‌ای در گروه ناراضی از زندگی زناشویی دیده نشد. در گروه راضی، همسان‌همسری با رضایت از زناشویی رابطه دارد؛ ولی در گروه دوم، رابطه‌ای میان دو متغیر مشاهده نشد.
کلیدواژه ها
عشق رمانتیک؛ همسرگزینی؛ همسان‌همسری؛ رضایت از زناشویی

نویسنده:علی انتظاری؛ سیمین ویسی

مقاله 2 ، سال 2 ، شماره 3

چهارشنبه, 17 شهریور 1395 ساعت 23:49

ماهیت و کارکرد قانون در مقایسه با فتوا

نوشته شده توسط

چکیده
اداره حکومت نیازمند قوانین متنوعی است که ممکن است بر پایه ضرورت‌ها، مصلحت‌ها و شرایط تزاحمی وضع شده، با احکام اولیه متفاوت باشد. با بررسی مؤلفه «ماهیت قانون»، «کارکرد قانون» و «فرآیند تبدیل فتوا به قانون» می‌توان دریافت که ماهیت قانون و فتوا، به ویژه از نظر ملاک و مصلحت، متفاوت بوده و نسبت میان این دو عموم و خصوص من وجه است. قانون از نظر کارکرد، وسیع‌تر از فتواست و قانون‌گذار ضمن تأکید بر احکام اسلامی، به ارزش‌های اجتماعی و اهداف دین هم نظر داشته و بر اساس آنها به قانون‌‌گذاری مبادرت می‌کند. در عین حال، به دلیل ضرورت قانون‌گذاری اسلامی، به الگویی جهت تبدیل فتوا به قانون نیازمندیم که هم عنوان «موازین شرعی» بر قوانین صادره‌ صدق کند و هم نگاهی جامع به دین و نیازهای حکومت در آن لحاظ شده باشد.
کلیدواژه ها
قانون‌گذاری؛ احکام اولیه؛ مصلحت؛ تزاحم؛ عدالت

نویسنده:فریبا علاسوند

مقاله 1 ، سال 2 ، شمار ه3

چکیده
این پژوهش با بررسی تطبیقی میان «خُلع» و دیگر صورت­های جدایی، مانند «طلاق»، «طلاق بعوض» و «مبارات»، و بررسی ادله و اقوال فقها، به تصویری شفاف­تر از آنچه که تا به امروز از ماهیت «خُلع» مطرح شده دست می‌یابد. گرچه «طلاق» و «خُلع»در بسیاری از شرایط و احکام مشترک هستند، امّا نتایج­ این پژوهش نشان‌دهنده تمایز ماهوی میان این دو است. در نتیجه، اطلاقات و عمومات «طلاق» شامل «خُلع» نمی­شوند مگر جایی که دلیل شرعی دلالت بر شمول آن داشته باشد که در این صورت «خُلع» نازل منزله­ «طلاق» و در حکم آن خواهد بود.
کلیدواژه ها
خُلع؛ طلاق؛ طلاق بعوض؛ مبارات

نویسنده:جواد حبیبی‌تبار؛ سید‌حسن طبیب‌زاده حائری

مقاله 6 ، سال 2 ، شماره 2 

چهارشنبه, 17 شهریور 1395 ساعت 23:41

آثار شروط ضمن عقد نکاح

نوشته شده توسط

چکیده
این مقاله به بررسی آثار شرعی شروط ضمن عقد نکاح می‌پردازد. با بررسی ادلّه بیان‌شده در مسئله مذکور، به این نتیجه می‌رسیم که وفای به شرط فعل ضمن عقد نکاح وجوب شرعی دارد و می‌توان مشروط علیه را مجبور به وفا نمود. البته در صورت تخلّف از شرط در خصوص عقد نکاح، خیار فسخ ثابت نمی‌شود؛ هر چند در صورت تعذّر شرط در این عقد، خیار فسخ برای مشروط له ثابت می‌گردد. در مورد افعالی هم که حصول آنها نیازمند امضای شرعی است و ترک آنها در عقد شرط می شود، این نتیجه به دست می‌آید که تخلّف از شرط در آنها ممکن است و انجام خلاف شرط هرچند حرام است، اثر وضعی دارد.
کلیدواژه ها
شروط ضمن عقد نکاح؛ تخلّف شرط در نکاح؛ تعذّر شرط در نکاح

نویسنده:ابوالقاسم علیدوست؛ مهدی سنجرانی

مقاله 5 ، سال 2 ، شماره 2

چکیده
در جوامع جدید هویت‌ جنسیتی زنان تحت تأثیر فضای بیرونی، روابط گروهی و متأثر از تجربه‌های زندگی‌ در حال تغییر است. به لحاظ جامعه‌شناختی، نحوه تفکیک فضا انعکاسی از روابط اجتماعی حاکم بر جامعه بوده و شاخص چگونگی و نحوه سازمان‌دهی اجتماع و مبنای شکل‌گیری هویت‌های جمعی است. شهرداری تهران از سال 1386 در صدد ساخت فضاهای شهری مدرن تحت عنوان «مجموعه شهربانو» بوده تا زنان شهر بتوانند به انجام فعالیت‌های اجتماعی، فرهنگی و هنری بپردازند. مطالعه حاضر به بررسی تأثیر این فضاهای شهری بر بازاندیشی در هویت جنسیتی زنان می‌پردازد. این پژوهش به روش پیمایش انجام شده و جامعه‌ آماری آن را کلیه زنان مراجعه‌کننده به مجموعه‌‌های شهربانو در مناطق 1، 2، 8 و 14 شهرداری تهران تشکیل می‌دهند. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران، 237 نفر برآورد شده و روش نمونه‌گیری نیز چندمرحله‌ای است. بر اساس نتایج حاصل از آزمونِ تحلیل عاملی سه بُعد هویت جنسیتی شامل «مدیریت بدن»، «نمایش جنسیت» و «احساس امنیت» از یکدیگر تشخیص داده شد که در این میان بیشترین میانگین مربوط به دو عامل نخست هستند؛ در واقع، ساخت و توسعه مجموعه‌های «شهربانو» از منظر کارکردی منجر به اجتماعی‌شدن جنسیتی، نمایش بهتر بدن و پوشش مدرن زنان می‌گردد. همچنین، داشتن احساس امنیت در این مراکز بازتاب فضای عمومی جامعه است. البته به لحاظ جامعه‌شناختی نباید از آثار و پیامدهای دامن زدن به ساخت و توسعه چنین فضاهای جنسیتی‌شده‌ای غافل بود؛ زیرا در آینده منجر به عمومی شدن فضاهای شهری مدرن خواهند شد. در واقع، کارکرد پنهان احداث و توسعه چنین فضاهایی را باید زمینه‌‌ای برای حضور زنان در جامعه دانست.
کلیدواژه ها
زنان؛ مجموعه «شهربانو»؛ بازاندیشی در هویت جنسیتی؛ مدیریت بدن؛ نمایش جنسیت

نویسنده:احمد غیاثوند

مقاله 4 ، سال 2 ، شماره 2

چکیده
ازدواج با خویشان از جمله اقسام برجسته درون‌همسرگزینی در ایران محسوب می‌شود که در فرهنگ عامیانه نیز جایگاه ویژه‌ای دارد. در میان انواع مختلف ازدواج فامیلی، ازدواج دخترعمو ـ پسرعمو دارای بیشترین فراوانی است. پرسش اصلی مقاله حاضر، «چگونگی وضعیت نگرشی و رفتاری ایرانیان در خصوص ازدواج فامیلی» می‌باشد. بر همین اساس، الگوهای نظری مختلف در دو دسته کلّی «الگوهای ساخت‌گرایانه» و «الگوهای ارزش‌محور» تقسیم‌بندی شده و تلاش می‌شود تا روند تحولات عینی و ذهنی به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار گیرند. روش اصلی تحقیق، تحلیل روند بر اساس تحلیل ثانویه داده‌های مربوط به پیمایش‌های ملّی و پژوهش‌های صورت گرفته در زمینه ازدواج فامیلی است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که اگرچه هم‌زمان با افزایش آزادی‌های فردیِ کنش‌گران در مقام انتخاب همسر، از میزان ازدواج فامیلی کاسته می‌شود، امّا روند کاهش مذکور یکسان نبوده و ازدواج فامیلی همچنان نزد گروه‌هایی از ایرانیان ارجحیت دارد. وضعیت رفتاری در بُعد عینی و اولویت‌های نگرشی نسبت به ازدواج فامیلی نشان‌گر آن است که حدوداً یک‌چهارم ایرانیان به چنین وضعیتی تمایل دارند. این امر، حاکی از سلطه شبکه خویشاوندی در انتخاب همسر به عنوان یکی از مهم‌ترین تصمیمات زندگی افراد است. داده‌های دیگر در خصوص ضرورت تأمین نظرات خانواده در خصوص ازدواج حاکی از آن است که به لحاظ نگرشی، ایرانیان همچنان موافق چنین وضعیتی هستند.
کلیدواژه ها
ازدواج فامیلی؛ الگوی ازدواج؛ توسعه‌یافتگی؛ روند تحولات؛ شبکه خویشاوندی؛ مدرن‌شدن؛ همسرگزینی

نویسنده:سید مهدی اعتمادی فر

مقاله 3 ، سال 2 ، شماره 2

صفحه1 از2